M. piriformis: ligging, functie en relatie met de n. ischiadicus

Inleiding

In dit artikel bespreken we de m. piriformis uitgebreid.

De m. piriformis is een kleine spier diep in de bil; hij ontspringt in het bekken aan de voorzijde van het heiligbeen, loopt door het foramen ischiadicum majus en hecht aan de trochanter major van het dijbeen. Hij draait het heupgewricht naar buiten (exorotatie) en is ook een herkenningspunt voor de plek waar de n. ischiadicus loopt. In dit artikel bespreken we de ligging, kenmerken, geheugensteun, Engelse en Latijnse naam van de m. piriformis en de verwante exorotatoren van de heup. Gebruik dit artikel om je kennis van het lichaam te verdiepen.

Bekijk hier de video over de m. piriformis (in het Japans)

Download teamLabBody Pro gratis

Een 3D-anatomie-app die alle structuren van het menselijk lichaam toont
Download teamLabBody Pro hier!

Wat is de m. piriformis?

De m. piriformis is een spier aan de achterkant van het bekken, diep in de bil, en een van de exorotatoren van de heup. Hij ontspringt aan de voorzijde van het heiligbeen, verlaat het bekken door het foramen ischiadicum majus en hecht aan de trochanter major van het dijbeen. Hij ligt onder de m. gluteus maximus en is van buiten niet te zien, maar het is de spier die achter het heupgewricht de ligging van de n. ischiadicus bepaalt.

Uitspraak van de naam in het Japans

In het Japans wordt de m. piriformis geschreven als 梨状筋 en uitgesproken als rijōkin. 'Rijō' betekent 'peervormig', naar de vorm die breed is aan de kant van het heiligbeen en smaller wordt richting de trochanter major.

Kenmerken van de m. piriformis

Zoals de naam al zegt, is de m. piriformis peervormig. Hij ligt diep in de bil en is een betrekkelijk kleine bilspier, maar hij kruist het foramen ischiadicum majus ongeveer in het midden en verdeelt de opening in twee doorgangen, boven en onder (foramen suprapiriforme en foramen infrapiriforme). De n. gluteus superior en de a. glutea superior gaan door de bovenste opening; de n. ischiadicus, de n. gluteus inferior, de n. pudendus en andere structuren door de onderste.

Ligging van de m. piriformis

De m. piriformis ligt aan de binnenkant van het bekken, nauwkeuriger gezegd tussen de voorzijde van het heiligbeen en de trochanter major van het dijbeen. Hij ontspringt aan de voorzijde van de tweede tot vierde sacrale wervel, loopt door het foramen ischiadicum majus naar lateraal en hecht aan de binnenkant van de bovenrand van de trochanter major.

Met een anatomische plaat kun je zijn precieze ligging en vorm in detail begrijpen.

Zo onthoud je de m. piriformis

Denk bij het onthouden van de m. piriformis aan de peervorm waar de naam vandaan komt en aan het feit dat hij diep in de bil ligt en door het foramen ischiadicum majus loopt. Als je oorsprong en aanhechting samen onthoudt als 'van het heiligbeen naar de trochanter major', onderscheid je hem gemakkelijker van de andere exorotatoren.

De m. piriformis in het Engels en Latijn

In het Engels heet hij 'Piriformis muscle' en in het Latijn 'Musculus piriformis'. Beide betekenen letterlijk 'peervormige spier'.

Wetenswaardigheden over de m. piriformis

Van de n. ischiadicus, die onder de m. piriformis door loopt, is bekend dat het verloop per persoon verschilt: bij sommige mensen doorboort hij de spier, of splitst hij zich in tweeën die boven en onder de spier langs gaan. Verberg je in 3D de m. gluteus maximus, dan zie je de dikke n. ischiadicus onder de onderrand van de m. piriformis tevoorschijn komen. De m. piriformis wordt geïnnerveerd door takken van de plexus sacralis (S1, S2).

Verwante structuren: kenmerken van de exorotatoren van de heup

Diep in de heup liggen naast de m. piriformis de m. gemellus superior, m. obturatorius internus, m. gemellus inferior, m. quadratus femoris en m. obturatorius externus; samen heten ze de zes diepe exorotatoren. Ze lopen allemaal van het bekken naar de omgeving van de trochanter major en draaien het dijbeen naar buiten, dat wil zeggen: ze zorgen voor exorotatie van de heup.

Exorotatie van de heup stabiliseert de heupkop op het bekken als je staat en speelt een rol bij het draaien tijdens het lopen en bij de beenbeweging als je in kleermakerszit gaat zitten. Bovendien is bekend dat de m. piriformis bij sterk gebogen heup niet meer exoroteert maar abduceert en endoroteert; hij wordt daarom vaak genoemd als voorbeeld van een spier waarvan de werking afhangt van de gewrichtshoek.

Verwante structuren: ligging van de exorotatoren van de heup

De zes diepe exorotatoren liggen aan de achterkant van het bekken onder de m. gluteus maximus vrijwel horizontaal naast elkaar, van boven naar beneden: m. piriformis, m. gemellus superior, (de pees van) de m. obturatorius internus, m. gemellus inferior en m. quadratus femoris. De m. obturatorius externus ontspringt aan de buitenkant van het foramen obturatum, loopt achter de dijbeenhals langs en hecht in de fossa trochanterica. De m. piriformis ligt hiervan het hoogst en is een herkenningspunt voor de zenuwen en vaten die erboven en eronder lopen.

De m. piriformis ontspringt aan de voorzijde van het heiligbeen en hecht aan de trochanter major van het dijbeen. Door dit verloop draagt hij niet alleen bij aan exorotatie van de heup, maar ook aan het stabiliseren van het heupgewricht door de heupkop in het acetabulum te trekken.

Verwante structuren: wetenswaardigheden over de exorotatoren van de heup

Van de zes diepe exorotatoren hechten de m. gemellus superior en inferior aan de pees van de m. obturatorius internus, die ze van boven en onder insluiten; de drie vormen samen één gemeenschappelijke pees die aan de binnenkant van de trochanter major aanhecht (direct daarachter, in de fossa trochanterica, hecht de m. obturatorius externus). In 3D zie je hoe deze drie spieren direct onder de m. piriformis tot één pees samenkomen.

De m. quadratus femoris is een vierkante, platte spier die van de tuber ischiadicum naar de crista intertrochanterica van het dijbeen loopt. Hij is de onderste van de zes diepe exorotatoren; direct onder zijn onderrand beginnen de spieren aan de achterkant van het dijbeen (hamstrings).

De innervatie verschilt per spier: de m. piriformis krijgt directe takken van de plexus sacralis, de m. obturatorius internus en m. gemellus superior de n. musculi obturatorii interni, de m. quadratus femoris en m. gemellus inferior de n. musculi quadrati femoris, en de m. obturatorius externus de n. obturatorius. De zenuw van elk van de zes spieren wordt vaak in examens gevraagd.

Zo is de m. piriformis de hoogst gelegen exorotator van de heup en een spier die voor de topografie belangrijk is, omdat hij het foramen ischiadicum majus verdeelt en de doorgangen van zenuwen en vaten bepaalt. Verberg in 3D de m. gluteus maximus en bekijk, met de m. piriformis als vertrekpunt, de volgorde van de zes spieren en de n. ischiadicus.

Quiz over de m. piriformis met antwoord

V: Waar ontspringt de m. piriformis en waar hecht hij aan?

A: Hij ontspringt aan de voorzijde van het heiligbeen, loopt door het foramen ischiadicum majus en hecht aan de trochanter major van het dijbeen.

Samenvatting

Deze keer hebben we besproken waar de m. piriformis ligt, hoe je hem onthoudt en wat de Engelse en Latijnse naam zijn.

Wat vond je ervan?

Ik hoop dat dit artikel je begrip van de anatomie heeft verdiept.

Leren is een lange weg zonder einde, maar ik wens je van harte succes. Laten we samen blijven leren en ons voorbereiden op het examen!

Kijk uit naar het volgende artikel.

Leer meer met de anatomie-app «teamLabBody Pro»!

teamLabBody Pro is een 3D-anatomie-app die het hele lichaam bestrijkt: spieren, organen, zenuwen, botten en gewrichten.

Het menselijk lichaam is nauwkeurig gereconstrueerd uit CT- en MRI-gegevens van meerdere proefpersonen. De inhoud, van het niveau van een medisch handboek en gecontroleerd door artsen, kan vanuit elke hoek vrij worden bekeken, zodat de app bruikbaar is in allerlei medische situaties, zoals het uitleggen van een operatie aan patiënten of de anatomiestudie van studenten.

Wil je de besproken structuren in meer detail zien, download dan de anatomie-app «teamLabBody Pro».

Download teamLabBody Pro gratis

Een 3D-anatomie-app die alle structuren van het menselijk lichaam toont
Download teamLabBody Pro hier!

シェアする