Tongbeen (os hyoideum): ligging, delen en spieren uitgelegd in 3D
Waar ligt het tongbeen?
Laat een vinger van de punt van je kin naar beneden glijden, richting de adamsappel. Net daarboven voel je een harde, dwars lopende staaf: dat is het tongbeen. Pak het voorzichtig van beide kanten tussen duim en wijsvinger en slik. Het bot gaat omhoog en zakt meteen weer terug.
Het ligt ongeveer ter hoogte van de derde halswervel, tussen de onderkaak en het schildkraakbeen van het strottenhoofd. Omdat het niet vastzit aan de schedel of de wervelkolom, wordt het in een skeletmodel makkelijk over het hoofd gezien: vaak hangt het aan een draadje of zit het in een apart zakje.
Tongbeen en schildkraakbeen
Welke ligt hoger? De adamsappel is het schildkraakbeen, en het tongbeen ligt ongeveer een vingerbreedte daarboven. Tussen beide is de membrana thyrohyoidea gespannen, dus als het tongbeen bij het slikken omhooggaat, trekt het het strottenhoofd mee.
De delen van het tongbeen
・Lichaam (corpus): het vierkante middenstuk aan de voorkant. De meeste supra- en infrahyoïdale spieren hechten aan de voorkant ervan
・Grote hoorns (cornua majora): lange, dunne uitsteeksels die vanaf het lichaam naar achteren en boven lopen. Als je het tongbeen vastpakt, rusten je vingertoppen erop
・Kleine hoorns (cornua minora): kleine kegelvormige uitsteeksels waar het lichaam en de grote hoorns samenkomen. Hier hecht het ligamentum stylohyoideum aan, dat van de processus styloideus van het slaapbeen komt
Bij jonge mensen zijn de grote hoorns met kraakbeen aan het lichaam verbonden; op middelbare leeftijd vergroeien ze er vaak benig mee, al verschilt het moment van persoon tot persoon.
Spieren die aan het tongbeen vastzitten
De spieren vallen in twee groepen. De suprahyoïdale spieren liggen boven het bot: de m. digastricus, m. stylohyoideus, m. mylohyoideus en m. geniohyoideus. Ze heffen het tongbeen bij het slikken, en als het tongbeen vastgehouden wordt, trekken ze de onderkaak omlaag om de mond te openen.
De infrahyoïdale spieren liggen eronder: de m. sternohyoideus, m. omohyoideus, m. sternothyroideus en m. thyrohyoideus. Ze trekken het tongbeen na het slikken weer omlaag. De m. sternothyroideus is de uitzondering: die stopt bij het schildkraakbeen. Ook de m. hyoglossus ontspringt aan het lichaam en de grote hoorn en loopt naar de zijkant van de tong.
Innervatie: de voorste buik van de m. digastricus en de m. mylohyoideus worden verzorgd door de nervus trigeminus, de achterste buik en de m. stylohyoideus door de nervus facialis, de m. geniohyoideus en m. thyrohyoideus door C1-vezels die met de nervus hypoglossus meelopen, en de andere infrahyoïdale spieren door de ansa cervicalis.
Naam en Japanse term
De Latijnse naam os hyoideum komt van het Griekse hyoeides, "gevormd als de letter upsilon (υ)", naar de U-vorm die je van boven ziet. Spiernamen die eindigen op -hyoideus hechten eraan. In het Japans heet het bot 舌骨 (zekkotsu), letterlijk "tongbot", net als het Nederlandse tongbeen.
Bekijk het in 3D
Leerboekafbeeldingen tonen de hals meestal van voren, waardoor je niet ziet hoe ver de grote hoorns naar achteren reiken. In de 3D-anatomie-app teamLabBody kun je de hals draaien en inzoomen om de U-vorm van boven te zien, en met PREMIUM tonen doorsneden het tongbeen, het strottenhoofd en de keelholte in een horizontale snede.
Veelgestelde vragen
- Hoe kan ik mijn tongbeen voelen?
- Beweeg een vinger van onder je kin naar beneden, richting de adamsappel. Ongeveer een vingerbreedte daarboven voel je een harde staaf. Pak die van beide kanten vast en slik: hij gaat op en neer.
- Is het tongbeen met een ander bot verbonden?
- Niet via een gewricht. De kleine hoorns hangen via de ligamenta stylohyoidea aan de processus styloidei, en het lichaam en de grote hoorns zijn via de membrana thyrohyoidea met het schildkraakbeen verbonden.
- Welke spieren heffen en laten het tongbeen zakken?
- De suprahyoïdale spieren (m. digastricus, m. stylohyoideus, m. mylohyoideus, m. geniohyoideus) heffen het. De infrahyoïdale spieren (m. sternohyoideus, m. omohyoideus, m. sternothyroideus, m. thyrohyoideus) laten het zakken; de m. sternothyroideus hecht aan het schildkraakbeen.
