Jukbeen (os zygomaticum): ligging, jukboog en spieren uitgelegd in 3D

Waar ligt het jukbeen?

Als mensen het over hoge jukbeenderen hebben, bedoelen ze dit bot. Leg een vinger net onder de buitenste ooghoek en je voelt een stevige richel. Glijd naar achteren richting het oor en een dunne, horizontale brug van bot loopt bijna tot aan de gehooropening: dat is de jukboog.

Het jukbeen is een van de aangezichtsbeenderen, één aan elke kant. Van voren gezien zit het in de onderste buitenhoek van de oogkas; de zijrand van de oogkas en de buitenste helft van de onderrand bestaan uit jukbeen.

Vier aangrenzende botten

Van opzij gezien loopt de jukboog horizontaal onder de slaap door. De pees van de temporalis loopt door de ruimte binnen de boog naar beneden naar de processus coronoideus van de onderkaak, dus de boog werkt als een benige brug met een tunnel voor de spier eronder.

Vlakken en kleine openingen

Het bot heeft drie vlakken: het laterale vlak (aan de kant van het gezicht), het temporale vlak naar de slaap toe, en het orbitale vlak in de oogkas. De nervus zygomaticus, een tak van de nervus maxillaris, gaat vanuit de oogkas het bot in en komt via het foramen zygomaticofaciale en het foramen zygomaticotemporale weer naar buiten om de huid van wang en slaap te verzorgen. Het aantal en de grootte van deze openingen verschillen van persoon tot persoon.

Spieren die aan het jukbeen vastzitten

Zowel kauwspieren als lachspieren beginnen hier. De masseter ontspringt aan de onderrand en de binnenkant van de jukboog en loopt naar beneden naar de kaakhoek; klem je kiezen op elkaar en je voelt hem net onder de boog opbollen. Het oppervlakkige en diepe deel ontspringen aan de voor- en achterkant van de boog.

De zygomaticus major en minor ontspringen aan de voorkant van het bot. De major loopt naar de mondhoek en de minor naar de bovenlip, en bij het lachen trekken ze die omhoog en naar buiten. Aan de kant van de slaap hecht de fascia temporalis, die de temporalis bedekt, aan de bovenrand van de boog.

Naam en begrippen

Zygomaticus komt van het Griekse woord voor juk, de dwarsbalk die twee ossen verbindt, omdat de boog het slaapbeen met het gezicht verbindt; ook het Nederlandse jukbeen verwijst naar dat juk. Verwante begrippen: jukboog (arcus zygomaticus), foramen zygomaticofaciale, zygomaticus major. De Latijnse naam is os zygomaticum.

Bekijk het in de app

Het jukbeen ziet er van voren en van opzij totaal anders uit, dus één tekening maakt de vorm zelden duidelijk. In de 3D-anatomie-app teamLabBody kun je het hoofd draaien en inzoomen om het bot en de jukboog van voren, van opzij en schuin te volgen, en de spieren weer aanzetten om te zien waar de masseter en de zygomaticus major ontspringen. Met het PREMIUM-abonnement toont een horizontale doorsnede de ruimte binnen de boog waar de temporalis doorheen loopt.

Gerelateerde artikelen