Schaambeen (os pubis): ligging, schaambeenvoeg, delen en spieren in 3D

Waar ligt het schaambeen?

Laat een vinger vanaf je navel recht naar beneden glijden. Helemaal onder aan de buik stuit hij op hard bot: dat is het schaambeen. Het vormt het voorste, onderste deel van de benige ring van het bekken, één aan elke kant.

De horizontale rand onder je vinger is de crista pubica, en het gewricht in de middellijn waar beide kanten samenkomen is de schaambeenvoeg. Volg de crista 2–3 cm naar buiten en je komt bij een kleine bult, het tuberculum pubicum. Daar loopt de liesband (ligamentum inguinale) naartoe vanaf de spina iliaca anterior superior van het darmbeen.

Heupbeen, darmbeen en zitbeen

Elk groot zijbot van het bekken is het heupbeen (os coxae). Het begint als drie aparte botten: het darmbeen boven, het zitbeen achter en onder, en het schaambeen voor en onder. Ze komen samen in de heupkom (acetabulum) via een Y-vormig kraakbeen, dat laat in de tienerjaren verbeent en ze tot één bot verenigt.

In een volwassen skelet zijn de grenzen onzichtbaar. Het schaambeen vormt ongeveer het voorste vijfde deel van de heupkom. Ook in de app is het schaambeen een deel van het heupbeen: als je het heupbeen selecteert, worden darmbeen, zitbeen en schaambeen samen gemarkeerd.

De delen van het schaambeen

Het dikke lichaam (corpus) ligt bij de middellijn. Van daaruit loopt de ramus superior ossis pubis naar boven en buiten naar de heupkom, en de ramus inferior ossis pubis naar beneden en buiten, waar hij aansluit op de tak van het zitbeen. Samen vormen de twee onderste takken de dunne ramus ischiopubicus.

De grote opening die door de twee takken en het zitbeen wordt omlijst, is het foramen obturatum. Een membraan sluit het grootste deel ervan af. Een kleine opening bovenaan, de canalis obturatorius, laat de nervus obturatorius en de vasa obturatoria van het bekken naar het dijbeen door.

De schaambeenvoeg

In de schaambeenvoeg liggen de twee facies symphysiales tegenover elkaar, met een schijf van vezelig kraakbeen ertussen. Het ligamentum pubicum superius versterkt hem van boven en het ligamentum arcuatum pubis van onderen. Er is geen gewrichtsholte zoals in de schouder of de knie, en hij beweegt nauwelijks.

Onder de schaambeenvoeg vormen de twee onderste takken de angulus subpubicus. Die is bij mannen smal, ongeveer 50–60°, en bij vrouwen breder, ongeveer 80–90°, waar hij een ronde schaamboog vormt. Het is een van de eerste kenmerken die men bekijkt bij het vergelijken van mannelijke en vrouwelijke bekkens, al is de individuele variatie groot en geven leerboeken iets verschillende waarden.

Spieren en banden aan het schaambeen

Spieren bereiken het schaambeen vanuit twee richtingen. Van boven komen de buikspieren: de rechte buikspier (m. rectus abdominis) ontspringt aan de crista pubica en de schaambeenvoeg, en de kleine m. pyramidalis loopt van het schaambeen naar de linea alba.

Van onderen komen de adductoren van het dijbeen. De m. pectineus ontspringt aan de pecten ossis pubis, de m. adductor longus aan de voorkant van het lichaam, de m. adductor brevis en de m. gracilis aan het lichaam en de onderste tak, en de m. adductor magnus aan de onderste tak tot aan het zitbeen. De spieren die de benen naar elkaar toe brengen, zijn hier verankerd.

Binnen in het bekken ontspringen delen van de m. levator ani (m. pubococcygeus en m. puborectalis) aan de achterkant van het schaambeen. Het ligamentum pubofemorale loopt van de bovenste tak naar het kapsel van het heupgewricht en versterkt het aan de voor- en onderkant.

Naam en begrippen

Het schaambeen heet in het Latijn os pubis; in het Engels zegt men pubis (meervoud pubes) of pubic bone. Verwante begrippen: schaambeenvoeg (symphysis pubica), ramus superior en inferior ossis pubis, tuberculum pubicum, crista pubica en pecten ossis pubis. De spiernaam pectineus komt van hetzelfde Latijnse woord pecten, "kam".

Bekijk het schaambeen in de app

Bekkentekeningen in leerboeken zijn meestal één vooraanzicht, waardoor je niet ziet hoe de bovenste tak naar achteren buigt richting de heupkom. In de 3D-anatomie-app teamLabBody kun je het bekken draaien en inzoomen om het schaambeen en het foramen obturatum van opzij of van onderen te zien. De schaambeenvoeg is een apart onderdeel naast het heupbeen, zodat je precies ziet waar de twee kanten samenkomen. Zet de spieren weer aan om te volgen waar de m. pectineus en de m. adductor longus ontspringen.

Met het PREMIUM-abonnement kun je ook doorsneden gebruiken: een snede langs de middellijn toont de schaambeenvoeg en de blaas erachter.

Gerelateerde artikelen