Wervelkolom: aantal wervels, bouw, functies en begrippen in 3D

Inleiding

In dit artikel behandelen we de basis van de wervelkolom (columna vertebralis), het fundament van de menselijke anatomie.

De wervelkolom draagt het hoofd, laat de romp bewegen en beschermt het ruggenmerg, en dat allemaal tegelijk. Veel spieren, banden en zenuwen hechten eraan of komen eruit tevoorschijn, dus wie de wervelkolom goed begrijpt, leert alle andere gebieden veel makkelijker.

We hopen dat dit artikel je samen met de app helpt om er meer inzicht in te krijgen.

Laten we de basis van de wervelkolom bekijken en hoe je hem in de anatomie bestudeert.

teamLab Body Pro gratis downloaden

Een 3D-anatomie-app die alle structuren van het menselijk lichaam laat zien
Download teamLab Body Pro hier!

Wat is de wervelkolom?

De wervelkolom is een zuil van afzonderlijke botten, de wervels, die op elkaar gestapeld liggen. Hij loopt midden door de romp, van de schedelbasis tot het bekken.

De woorden "wervelkolom" en "ruggengraat" duiden dezelfde structuur aan. Eén bot heet een wervel (Latijn vertebra, meervoud vertebrae).

Hoeveel wervels zijn er?

Van boven naar beneden worden de wervels in vijf gebieden ingedeeld.

Bij kinderen zijn de sacrale wervels en de staartwervels nog los, zodat er in totaal 32 tot 34 wervels zijn. Bij volwassenen vergroeien ze tot het heiligbeen en het staartbeen, en daarom telt men de wervelkolom meestal als 26 botten: 7 halswervels + 12 borstwervels + 5 lendenwervels + 1 heiligbeen + 1 staartbeen.

Een bekende manier om de beweeglijke wervels te onthouden is de reeks 7-12-5 als tijden van de dag: ontbijt om 7 uur, lunch om 12 uur en avondeten om 5 uur.

Basisbouw van een wervel

Wervels verschillen per gebied in grootte en vorm, maar ze hebben hetzelfde bouwplan.

Vooraan ligt het wervellichaam, een cilindervormig blok dat het lichaamsgewicht draagt. Daarachter ligt de wervelboog, en de opening die het lichaam en de boog samen omsluiten is het wervelgat (foramen vertebrale). Op elkaar gestapeld liggen deze openingen in één lijn en vormen ze het wervelkanaal (canalis vertebralis), de tunnel waar het ruggenmerg doorheen loopt.

Aan de boog zitten verschillende uitsteeksels. Het doornuitsteeksel wijst naar achteren en is te voelen als de bultjes langs de middellijn van de rug. De dwarsuitsteeksels steken naar links en rechts uit. De bovenste en onderste gewrichtsuitsteeksels van naburige wervels grijpen in elkaar en vormen kleine facetgewrichten (articulationes zygapophysiales).

Elk gebied heeft zijn eigen kenmerken. De eerste halswervel, de atlas, is een ring die de schedel draagt. De tweede, de draaier (axis), heeft een pinvormig uitsteeksel (de dens) dat werkt als spil bij het draaien van het hoofd. Borstwervels hebben gewrichtsvlakken voor de ribben, en lendenwervels hebben de grootste wervellichamen omdat zij het meeste gewicht dragen.

Tussenwervelschijven en banden

Tussen twee naburige wervellichamen ligt een tussenwervelschijf, een kussen van kraakbeen met een gelachtige kern (de nucleus pulposus) omgeven door ringen van vezelig weefsel (de annulus fibrosus). De schijven vangen schokken op en maken het mogelijk dat de wervelkolom buigt.

De wervelkolom wordt bovendien aan voor- en achterkant versterkt door banden: het ligamentum longitudinale anterius op de voorkant van de wervellichamen, het ligamentum longitudinale posterius op hun achterkant, de ligamenta flava tussen de bogen, en het ligamentum interspinale en ligamentum supraspinale tussen de doornuitsteeksels. In de nek wordt het ligamentum supraspinale breder en gaat het over in de nekband (ligamentum nuchae).

Meer details vind je in onze artikelen over de tussenwervelschijf, het ligamentum supraspinale en de nekband.

De natuurlijke krommingen van de wervelkolom (de S-vorm)

Van opzij gezien is de wervelkolom niet recht, maar vormt hij een zachte S. De halswervelkolom buigt naar voren (lordose), de borstwervelkolom naar achteren (kyfose), de lendenwervelkolom weer naar voren en het heiligbeen naar achteren.

De krommingen van de borstwervelkolom en het heiligbeen zijn al vóór de geboorte aanwezig en heten primaire krommingen. De krommingen van de hals- en lendenwervelkolom ontstaan pas wanneer een baby leert het hoofd op te tillen en daarna te staan en te lopen, en heten daarom secundaire krommingen. Samen werken deze krommingen als een veer: ze vangen de schokken van lopen en springen op en houden hoofd en romp met weinig moeite in balans.

Functies van de wervelkolom

Steun

De wervelkolom draagt het gewicht van hoofd en romp en geeft het via het bekken door aan de benen. Omdat de belasting naar beneden toe groter wordt, worden de wervellichamen van de hals naar de lendenen steeds groter.

Beweging

Elk facetgewricht laat maar een kleine beweging toe, maar opgeteld over de hele kolom ontstaan grote bewegingen: flexie (voorover buigen), extensie (achterover buigen), lateroflexie (zijwaarts buigen) en rotatie (draaien). De gebieden verschillen in waar ze het best in zijn: de nek draait vrij, de borstwervelkolom beweegt weinig door de ribben, en de lendenwervelkolom is vooral gebouwd voor buigen en strekken.

De wervelkolom wordt bewogen en rechtop gehouden door de rugspieren, waaronder de m. erector spinae en de m. multifidus.

Bescherming

In het wervelkanaal ligt het ruggenmerg, dat vanuit de hersenen naar beneden doorloopt. Ruggenmergzenuwen takken naar links en rechts af en verlaten het kanaal via de tussenwervelgaten (foramina intervertebralia), de openingen tussen twee naburige wervels, op weg naar de rest van het lichaam. De wervelkolom omgeeft deze route met bot en beschermt haar. Zie ook ons artikel over de ruggenmergzenuwen.

Benamingen en klinische afkortingen

De wervelkolom heet in het dagelijks leven ook de ruggengraat, en in het Latijn columna vertebralis. In het Engels zegt men spine of vertebral column, en informeel backbone. Eén bot is een wervel (vertebra), meervoud vertebrae. De gebieden zijn de halswervels, borstwervels, lendenwervels, sacrale wervels en staartwervels; de vergroeide botten zijn het heiligbeen (sacrum) en het staartbeen (os coccygis).

In de kliniek worden de wervels aangeduid met een letter en een cijfer: C1 tot C7 voor de halswervelkolom, T1 tot T12 voor de borstwervelkolom, L1 tot L5 voor de lendenwervelkolom en S1 tot S5 voor de sacrale segmenten. Een niveau tussen twee wervels schrijf je met een schuine streep: L4/L5 is het niveau tussen de vierde en de vijfde lendenwervel.

Zo bestudeer je de wervelkolom in de anatomie

Hier volgt een concrete manier om de wervelkolom te bestuderen met een 3D-anatomie-app.

Begin met de hele kolom, daarna één wervel

Toon de hele wervelkolom in 3D, bekijk hem van opzij om de S-vorm te zien en volg de grenzen tussen hals-, borst- en lendenwervels. Haal daarna één wervel apart en draai hem rond om het wervellichaam, de boog, het doornuitsteeksel, de dwarsuitsteeksels en de gewrichtsuitsteeksels te bekijken. Als je uit elk gebied één wervel vergelijkt, worden de verschillen tussen de gebieden duidelijk.

Gebruik doorsneden en de weergave van het zenuwstelsel

Een doorsnede laat zien hoe de wervelgaten op één lijn liggen en het wervelkanaal vormen, en hoe dik de schijven tussen de wervellichamen zijn. Als je het zenuwstelsel aanzet, zie je het ruggenmerg in het kanaal en de ruggenmergzenuwen die door de tussenwervelgaten naar buiten gaan, zodat je zelf ziet hoe de wervelkolom de zenuwen beschermt.

Maak goed gebruik van de notitiefunctie

Schrijf alles op wat je tijdens het leren opvalt, zodat je het niet vergeet. De notitiefunctie ondersteunt tekst, opgeslagen afbeeldingen en handgeschreven notities, dus je kiest wat het best past. Noteer bijvoorbeeld de telling 7-12-5 en de afkortingen C/T/L/S en geef de notities tags, dan kun je ze later makkelijk herhalen.

Test jezelf regelmatig met quizzen

Bedenk je eigen vragen, zoals "Hoeveel halswervels zijn er?", "Wat is de andere naam van de tweede halswervel?" of "Hoe heet de tunnel waar het ruggenmerg doorheen loopt?", en beantwoord ze. Gebruik de quizfunctie van de app om regelmatig te controleren wat je begrijpt.

Samenvatting

In dit artikel hebben we met de app de basis van de wervelkolom behandeld!

De wervelkolom bestaat uit 7 halswervels, 12 borstwervels en 5 lendenwervels plus het heiligbeen en het staartbeen, en heeft drie taken: steun, beweging en bescherming. Als je de basisbouw van een wervel en de S-vorm kent, vallen verwante onderwerpen zoals de tussenwervelschijven, banden, rugspieren en ruggenmergzenuwen vanzelf op hun plaats.

Lees ook onze artikelen over verwante structuren:

Bedankt dat je tot het einde hebt gelezen.

We hopen dat dit artikel je helpt bij je anatomiestudie.

Leren is een lange reis zonder einde, maar we wensen je oprecht veel succes. Laten we samen blijven leren!

Kijk uit naar het volgende artikel.